Szumy uszne

Szumy uszne (tinnitus) to problem, którego codziennie doświadcza około 10-15% społeczeństwa. Jedna czwarta z nich cierpi na tak dokuczliwe szumy uszne, że szuka pomocy medycznej. Szacuje się, że liczby te będą wzrastać do 1/3 populacji w wieku 65 lat, a w krajach uprzemysłowionych zagrożenie hałasem oraz długość życia rosną. Jest wiele różnych rodzajów szumów usznych. Mogą się różnić tym jak brzmią, głośnością, a także dokuczliwością. Najczęściej są określane jako “dzwonienie w uszach”. Pacjenci zgłaszają epizodyczne przypadki, które nie są uciążliwe oraz stałe szumy, które negatywnie wpływają na ich życie codzienne.

Czym są szumy uszne?

Szumy uszne są to dźwięki takie jak pisk, dzwonienie, szelest czy dudnienie, które słyszy tylko osoba, której one dotyczą. Nie są to dźwięki pochodzenia zewnętrznego. Mogą być odczuwane w głowie, w jednym uchu lub w obu uszach. Ich stan może się nasilać w sytuacjach stresowych, w momencie przemęczenia lub dużego hałasu. Mogą się pojawiać kilka razy w miesiącu albo wielokrotnie w ciągu dnia. Mogą trwać kilka chwil albo kilka godzin, a nawet stale bez chwili przerwy – nawet w czasie snu. Niektórzy słyszą powtarzające się albo pulsujące szumy. Aby mówić o szumie usznym musi on posiadać trzy cechy. Po pierwsze – szum uszny to słyszenie dźwięku zatem musi być słyszalny dla pacjenta. Po drugie musi być nieumyślny i nie może być świadomie generowany. Po trzecie musi pochodzić z głowy.

Nie jesteś sam

Niemal każdy człowiek w swoim życiu słyszy czasami szumy uszne, nawet ten z normą słuchową. Szum uszny może być spowodowany ekspozycją na duży hałas taki jak koncert rockowy albo noc w klubie i znikać po kilku godzinach albo następnego ranka. Może też pojawić się spontanicznie bez żadnego powodu i zniknąć tak nagle jak się pojawił. Wiele osób uważa, że tak właśnie pracuje zdrowy układ słuchowy. Jednak w momencie gdy szum uszny zaczyna negatywnie wpływać na codzienne życie i funkcjonowanie należy szukać pomocy medycznej.

Co powodują szumy uszne?

Istnieje wiele teorii neurologicznych dotyczących przyczyn szumów usznych. Żadna teoria nie została ostatecznie udowodniona, jednak niektóre zostały zbadane bardziej niż inne. Oprócz czynników neurologicznych również czynniki psychologiczne mogą odgrywać rolę w postrzeganiu szumów. Ważne jest aby szukając rozwiązania problemu rozpatrzyć oba aspekty.

Szeroko akceptowana teoria powstawania szumów usznych zakłada spontaniczną aktywność układu słuchowego. Ta aktywność może mieć miejsce również w cichym otoczeniu. Niektórzy eksperci twierdzą, że uszkodzenie komórek słuchowych w ślimaku (ucho wewnętrzne) może przyczyniać się do powstawania szumów usznych. Ślimak składa się z dwóch rodzajów komórek słuchowych: komórek rzęsatych zewnętrznych oraz wewnętrznych. Komórki rzęsate pozwalają nam odebrać, a następnie przesłać to co słyszymy do mózgu, aby zamienić je na rozumienie. Komórki słuchowe wewnętrzne w większym stopniu są odpowiedzialne za przekazywanie do mózgu tego co słyszymy, jednak komórki słuchowe zewnętrzne odgrywają w tym procesie niemałą rolę. Dzięki swojemu położeniu komórki zewnętrzne częściej ulegają uszkodzeniu niż komórki słuchowe wewnętrzne. Gdy komórki słuchowe zewnętrzne są uszkodzone nie są w stanie normalnie sprawować swoich funkcji. Część z nich polega na powstrzymywaniu komórek słuchowych wewnętrznych od wysyłania do mózgu sygnałów gdy nie usłyszano dźwięku. W efekcie komórki słuchowe mogą wysyłać do mózgu spontaniczne sygnały, które są wzmacniane albo pogłaśniane przez układ słuchowy. Wzmocnione dźwięki mogą skutkować słyszeniem “dzwonienia” znanego jako szum uszny, co przedstawiono na rysunku nr 2. Co więcej sposób w jaki pacjent odczuwa szum uszny oraz ilość uwagi jaką do niego przykłada różni się w zależności od osoby. Gdy jest ignorowany, szum ma małe znaczenie i jest “miksowany” z tłem. Jeśli jest zauważany, szum uszny może stać się punktem skupienia uwagi pacjenta. Jeśli jest on obecny przez dłuższy czas, mózg nauczy się skupiać na szumie nawet gdy będą obecne dźwięki otoczenia.

Błędne koło

U wielu osób ciągły szum uszny może powodować niepokój oraz zdenerwowanie. Gdy wystąpi to negatywne połączenie może zacząć się cykl który będzie wpływać na inne obszary mózgu włączając w to układ limbiczny (odpowiedzialny za emocje) oraz autonomiczny system nerwowy (reakcje fizyczne/cielesne). Gdy szum uszny jest zauważany może wywoływać liczne emocje włączając strach, niepokój, niezadowolenie itp. To zaś może powodować reakcje fizyczne takie jak rozdrażnienie i stres, które zwiększają szum a to powoduje, że cykl się powtarza.

Czy można wyleczyć szum uszny?

W niektórych przypadkach, gdy przyczyna szumu jest znana np. nawyki żywieniowe oraz efekty uboczne stosowania leków, odpowiednie postępowanie może zmniejszyć a nawet wyeliminować szumy uszne. U większości pacjentów nie ma lekarstwa, ale są dostępne liczne możliwości terapii aby pomóc zrozumieć oraz przynieść ulgę. Liczne reklamy twierdzą jakoby wyciąg z miłorzębu japońskiego, witaminy, zioła itp. przynosiły ulgę, a nawet eliminowały szumy uszne. Warto jednak zaznaczyć, że brakuje dowodów takiego działania natomiast występuje ryzyko negatywnych skutków ubocznych. Przed ich zażywaniem należy skonsultować się ze specjalistą posiadającym wiedzę i doświadczenie w leczeniu pacjentów z szumami usznymi. Doświadczony protetyk słuchu może poinformować o dostępnych metodach terapii. Ponieważ każdy szum uszny jest inny ważne jest aby indywidualnie dobrać program terapeutyczny, który będzie odpowiadał potrzebom i spełniał oczekiwania pacjenta.

Czym jest generator szumów (TSG)?

Generator szumów jest urządzeniem, takim jak aparat słuchowy, które dostarcza do ucha dźwięki pomagające “przykryć” szum własny pacjenta. Generatory TSG są dostępne w wielu kształtach i rozmiarach. Mogą być to urządzenia znajdujące się za uchem (tzw. aparatami BTE) oraz robione na indywidualne zamówienie, tak aby pasowały tylko do jednego, konkretnego ucha. Tak jak ewoluowały aparaty słuchowe tak samo dostępna dzisiaj technologia TSG uległa znacznemu rozwojowi w ciągu ostatnich lat. Na dodatek niektóre nowoczesne technologie pozwalają Ci modyfikować sygnał generowany przez TSG, aby zapewnić jeszcze bardziej zindywidualizowane, komfortowe rozwiązanie potrzeb pacjentów. Niektóre wyspecjalizowane generatory TSG pozwalają nawet na generowanie dźwięków “szumu morza” (tak jak fale, na morzu), które mogą być nawet bardziej relaksujące niż tradycyjny “biały szum” wytwarzany przez starsze generatory TSG. Niektóre urządzenia TSG posiadają nawet automatyczne funkcje pozwalające na jeszcze większe odwrócenie uwagi od szumu usznego sprawiając, że łatwiej jest sprostać codziennym obowiązkom bez potrzeby ciągłego kontrolowania urządzeń. Należy pamiętać, że TSG oraz aparaty słuchowe z generatorami TSG nie są lekarstwem. Są to narzędzia do stosowania razem z indywidualnym programem terapeutycznym oraz dobrym poradnictwem. TSG oraz hybryda TSG/aparat słuchowy mogą być bardzo skutecznie gdy są poprawnie stosowane przy dobrze dobranym planie terapii.